سبر و تقسيم : سبر در لغت به معناى آزمايش‌كردن و كسب اطلاع از مقدار عمق جراحت يا عمق چاه است و مسبار آلت آزمايش است . تقسيم هم بيان و اظهار چيزى به طرق مختلف مىباشد . مجموع اين دو حكم در اصطلاح علماى فن عبارت از اين است ؛ آن‌چه كه از اوصاف و حالات اصل يا مقيس عليه به نظر برسد ، يكى يكى مورد دقت و رسيدگى قرار گيرد ، هركدام كه براى علت بودن حكم صلاحيت ندارند ، باطل شود تا آن وصفى باقى بماند كه صلاحيت علت شدن حكم را داشته باشد . عمل سبر بعد از تقسيم است كه به برشمردن اوصاف - كه احتمال عليت را دارند - پرداخته مىشود و آن‌ها را به خاطر تصفيه و تنقيح و آزمايش گردآورى مىكنند . مثلا در مورد شراب اگر از طريق سبر و تقسيم درصدد تحقيق و جست‌وجوى علت حرام شدن آن برآييم ، كليه‌ى اوصاف متصوره‌ى آن را در نظر گرفته مىگوييم به علت حرام شدن شراب اين است كه از انگور گرفته شده يا به خاطر مايع بودن آن است يا به واسطه‌ى رنگ مخصوص يا طعم مخصوص يا بوى مخصوص يا به مناسبت خاصيت مست‌كنندگى مىباشد كه منجر به زوال عقل مىباشد . پس از بررسى تك تك اوصاف مزبور به اين نتيجه مىرسيم كه علت حرمت آن به خاطر درست كردن از انگور و نيز به سبب مايع بودن ، رنگ ، طعم و بو نيست ؛ چون هيچ كدام از اين اوصاف موجب مستى و زوال عقل نمىشود . بنابراين علت حرمت همان خاصيت مست‌كردن است كه موجب زوال عقل مىشود و هر چيز ديگرى داراى اين خاصيت باشد ، مشمول حكم حرمت مىشود . علماى اصول ، عمل در نظر گرفتن اوصاف انحصارى مقيس عليه را براى اختصار كلام ( حصر ) و عمل باطل‌كردن تدريجى آن‌ها را تا به وصف صالح براى عليت برسد ( ابطال ) مىنامند . سبر ، يعنى آزمايش وصف ، كه آيا صلاحيت عليت دارد يا خير ؟ تقسيم يعنى اين‌كه علت يا اين است يا آن . سبر و تقسيم يكى از راه‌هاى اثبات علت در قياس است .